ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳ (ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ‘ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಸುಧಾರಣಾ ವಿಧೇಯಕ, 2026’ (Tribunals Reforms Bill, 2026) ಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಮಂಗಳವಾರ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿದೆ.
ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಧ್ವನಿಮತದ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಈ ವಿಧೇಯಕಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಈಗ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.
ವಿಧೇಯಕದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
- ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸರಳೀಕರಣ:ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ‘ಶೋಧನಾ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ’ (Search-cum-Selection Committee) ಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಅಥವಾ ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.
- ಸೇವಾ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿ:ವಿಧೇಯಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪದವಿ ಅವಧಿ 4 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 70 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವವರೆಗೆ (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) ಇರಲಿದೆ. ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಈ ವಯೋಮಿತಿ 67 ವರ್ಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 50 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು.
- ಪ್ರಕರಣಗಳ ಶೀಘ್ರ ವಿಲೇವಾರಿ:ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಇ-ಫೈಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ:ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲವು ಅನಗತ್ಯ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ವಿಧೇಯಕದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ:ಮಸೂದೆಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು, “ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಈ ಸುಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಈ ವಿಧೇಯಕ ನೆರವಾಗಲಿದೆ,” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (NGT), ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (CAT), ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (ITAT) ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರಲಿವೆ.