ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಾಯಕ, “ಸ್ವರಾಜ್ಯ ನನ್ನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಅದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆದೇ ತೀರುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ಘರ್ಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಕಿಚ್ಚು ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಅವರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗಣ್ಯರು ತಿಲಕರ ಅಪಾರ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಿಲಕರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ, “ತಿಲಕ್ ಅವರ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ತಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು. ಅವರ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಕೂಡ ತಿಲಕರ ನೇತೃತ್ವ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರು ಜುಲೈ 23, 1856 ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರತ್ನಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಖಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೇಶವ್ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಡೆಕ್ಕನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ‘ಸ್ವರಾಜ್ಯ’ದ ಕಲ್ಪನೆ
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ತಿಲಕರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತ ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ‘ಕೇಸರಿ’ (ಮರಾಠಿ) ಮತ್ತು ‘ದಿ ಮಹರಟ್ಟಾ’ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವರಾಜ್ಯ’ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ) ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ತಿಲಕರು ಪ್ರಮುಖರು.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಸಂಘಟನೆ
ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತೀಯರು ಸಭೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ, ತಿಲಕರು ಚಾಣಾಕ್ಷತನದಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಜೈಲು ವಾಸ ಮತ್ತು ‘ಗೀತಾ ರಹಸ್ಯ’
ತಿಲಕರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳಿಂದ ಬೆದರಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು “ಭಾರತೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ” (Father of Indian Unrest) ಎಂದು ಕರೆದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಜೈಲಿಗಟ್ಟಿತು. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ನ ಮಂಡಾಲೇ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವರು ಧೃತಿಗೆಡದೆ ‘ಗೀತಾ ರಹಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಪರಂಪರೆ
ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರ ಅಪ್ರತಿಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಅವರಿಗೆ ‘ಲೋಕಮಾನ್ಯ’ (ಜನರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಯಕ) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಿಲಕರನ್ನು “ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ತಿಲಕರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇಂದಿನ ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ’ದ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.